Kademeli emeklilik beklentisi büyüyor
 

Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesi 2023'te yürürlüğe girdi. İlk kez 8 Eylül 1999 ve öncesinde sigortalı olanlar için yaş şartı kaldırılarak yaklaşık 5 milyon kişiye emeklilik yolu açıldı. Ancak düzenleme, bu tarihten sonra sigortalı olanlar için bir tartışmayı da beraberinde getirdi. Çünkü 8 Eylül 1999'da sigortalı olan kişi yaş şartı olmadan emekli olabilirken, yalnızca 1 gün sonra işe başlayan çalışan kadın 58, erkek 60 yaşını beklemek zorunda kalıyor. Üstelik daha fazla prim ödemiş olması da sonucu değiştirmiyor.

7 BİN GÜNLE OLAMIYOR

EYT sonrasında en çok sorulan sorulardan biri, "7 bin prim günümü doldurdum, neden emekli olamıyorum?" oldu. İlk kez 9 Eylül 1999 ve sonrasında sigortalı olanlar için yalnızca prim gününü tamamlamak yeterli değil. Bu kişiler, yaş şartını da yerine getirmek zorunda. Bu nedenle 7 bin günü, hatta daha fazlasını tamamlayan çalışanlar bile emekli aylığı alamıyor. İki çalışan örneği bu farkı açık biçimde ortaya koyuyor. İlk sigorta girişi 8 Eylül 1999 olan kişi, diğer şartları sağlaması halinde 5 bin 975 prim günüyle yaş şartı olmadan emekli olabiliyor. Bir gün sonra sigortalı olan çalışan ise 7 bin günü tamamlasa bile kadınsa 58, erkekse 60 yaşını bekliyor. Aradaki yalnızca bir günlük fark, 1.025 gün daha fazla prim ödenmesine ve yıllarca daha geç emekliliğe yol açabiliyor.

ADALET TALEBİ

Kademeli emeklilik talebi ise herkesin yaş şartı olmadan emekli edilmesini değil, sigorta başlangıç tarihine göre daha adil bir geçiş sistemi oluşturulmasını amaçlıyor. Beklenti, yaş şartının kademeli olarak belirlenmesi ve 8-9 Eylül 1999 arasındaki keskin ayrımın yumuşatılması. Özellikle, 1999 sonu ve 2000'li yılların başında sigortalı olan, yüksek prim gününe rağmen emekliliği bekleyen çalışanlar bu düzenlemeyi talep ediyor. EYT sonrasında aynı işyerinde çalışan iki kişi arasında da dikkat çekici bir tablo oluştu. Bir çalışan emekli aylığını alırken sosyal güvenlik destek primiyle çalışmayı sürdürebiliyor. Aynı işi yapan ve birkaç gün sonra sigortalı olan diğer çalışan ise daha fazla prim ödemesine rağmen yalnızca ücret geliri elde edebiliyor.

ORTA YOL BULUNMALI

Kademeli emeklilik gündemde yok ama talepler giderek büyüyor. Konu gündeme gelirse seçenekler tartışılabilir. 7 bin günü tamamlayanların emeklilik yaşının 2 veya 3 yıl aşağı çekilmesi, bu kişilere prim günleri üzerinden bazı ilave haklar tanınması ya da emeklilik yaşının ilk sigorta tarihine göre kademeli biçimde düşürülmesi... Kamu bütçesinin kaldırabileceği, sosyal güvenlik sisteminin dengesini bozmayan bir yol bulunması şart. Fakat EYT sonrasında ortaya çıkan bir günlük farkın yıllara yayılan sonuçları da görmezden gelinemez. Adalet beklentisi ile sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilirliği arasındaki bu denge, önümüzdeki dönemin en sıcak çalışma hayatı başlıklarından biri olmayı sürdürecek.