Bakan Bolat: Kritik ham maddeler artık yalnızca birer emtia değil

Ticaret Bakanı Bolat, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütünün (OECD) Yükselen Piyasalar Forumu Serisi kapsamında düzenlediği OECD Kritik Mineraller Forumu'nun açılışının ardından Örgüt tarafından her yıl yayımlanan Kritik Hammaddelere İlişkin İhracat Kısıtlamaları Envanteri’nin 2026 yılı tanıtım programına katıldı.

Programda konuşan Bolat, kritik ham maddelerin artık yalnızca birer emtia olmadığını, stratejik varlıklar olduğunu ve enerji dönüşümü için vazgeçilmez olduğunu vurguladı.

Yarı iletkenlerden yenilenebilir enerji sistemlerine, savunma teknolojilerinden yüksek katma değerli sanayi üretimine kadar tüm değer zincirleri bu materyallere güvenli erişime bağlı olduğunu belirten Bolat, bu erişimin giderek daha belirsiz hale geldiğini belirtti.

Bolat, şunları kaydetti:

"OECD bulguları bu eğilimi açıkça ortaya koymaktadır. Kritik ham maddelere yönelik ihracat kısıtlamaları 2009 yılından bu yana 5 kat artmıştır. Bugün de tarihsel olarak yüksek seviyelerde kalmaya devam etmektedir. 2022 ile 2024 yılları arasında küresel kritik ham madde ticaretinin yaklaşık yüzde 16’sı ihracat kısıtlamalarından etkilenmiştir. Bazı minerallerde bu oran daha da yüksektir. Kobalt ve manganez ihracatının yaklaşık yüzde 70’i etkilenmektedir. Grafit ihracatının neredeyse yarısı etkilenmektedir. Nadir toprak elementlerinin ise yüzde 45’i etkilenmektedir."

Ticaret Bakanı Bolat, kullanılan önlemlerin türünde de değişim görüldüğünü, ihracat vergileri ve lisans zorunluluklarının halen en yaygın araçlar olduğunu belirterek, "Daha kısıtlayıcı önlemler giderek artmaktadır. Bu eğilimlerin ciddi sonuçları vardır." diye konuştu.

İhracat kısıtlamalarının bazı iç politika hedeflerine hizmet edebileceğinin farkında olduklarını belirten Bolat, uygulayan ülke yararına belli getirileri olabildiğini, sanayilerinin gelişimine yardımcı olabildiğini belirtti.

Bolat, bununla birlikte söz konusu kısıtlamaların geniş bir biçimde kullanılması durumunda bunların aynı zamanda bazı olumsuz yan etkilere yol açabildiğini ifade ederek, bu durumda küresel arzın daraldığını, fiyat oynaklığının arttığını ve tedarik zinciri dayanıklılığının zayıfladığını dile getirdi.

Bakan Bolat, sözlerini şöyle sürdürdü:

"OECD Envanteri bir veri tabanından çok daha fazlasıdır. Bu bir küresel kamu malıdır. Şeffaflığı güçlendirmekte ve kanıta dayalı politika tepkilerini desteklemektedir. Türkiye olarak açık ve kurallara dayalı ticarete büyük önem veriyoruz. Kritik ham maddeler konusunda dengeli yaklaşımlara ihtiyaç olduğuna inanıyoruz.

Meşru ulusal çıkarlarımızı korumalıyız ancak aynı zamanda küresel tedarik zincirlerinin istikrarını da muhafaza etmeliyiz. Türk ekonomisi hem ithalat hem ihracat yoluyla dış ticaret tarafından desteklenmektedir. Mineraller ve kritik ham maddeler dâhil olmak üzere toplam mal ve hizmet ticaret hacmimiz ihracat ve ithalat birlikte 820 milyar dolar."

Bolat, enerji ürünleri, girdiler ve ham madde ihtiyaçları için güvenli ve istikrarlı tedarik zincirlerine ihtiyaç duyulduğunu belirterek, aynı zamanda mal ve hizmetlerin dünya pazarlarına güvenli ve istikrarlı biçimde ihraç edilmesine de ihtiyaç duyduklarını vurguladı.

Bolat, "Üretim, gıda, hizmetler veya bakım onarım dahil olmak üzere uluslararası ticaretle ilgili tüm alanlarda uluslararası işbirliğinin artırılmasına önem veriyoruz." şeklinde konuştu.

Tanıtım programı sonrası gazetecilere açıklamada bulunan Bakan Bolat, dünyada siyasi, askeri ve ticaret teşkilatlarının büyük sıkıntılar yaşadığı ve kırılmaların olduğu bir dönemde, OECD'nin uluslararası politikaları belirleme ve koordinasyonu sağlamada giderek artan bir role sahip olduğunu söyledi.

OECD'nin İstanbul'da bölgesel merkezi olduğunu belirten Bolat, "Ticaret Bakanlığı olarak biz de destekliyoruz ve OECD bizimle koordinasyon içinde çalışıyor. Son iki yıldır OECD'nin İstanbul Bölge Merkezi ve Paris'teki Genel Sekreterliği ile birlikte uluslararası forumlar düzenliyor." diye konuştu.

Bolat, dünyanın önemli bir dönüşümden geçtiğini belirterek, "Yeşil ekonomiye geçiş ve dijital ekonomiye geçiş açısından kritik madenlere çok büyük bir ihtiyaç var. Yenilenebilir enerji, özellikle ileri teknolojiler, imalat sektörü ve yapay zekanın ortaya çıkmasıyla birlikte bütün bu önemli alanlarda kritik madenlerin rolü artıyor." dedi.

Son iki yılda özellikle kritik madenler ihracatında ülkelerin giderek daha fazla ihracat engeli çıkardıklarını gördüklerini vurgulayan Bolat, sözlerini şöyle tamamladı:

"Milli menfaatleri korumak önemli ama bu milli menfaatleri korurken komşu ülkelerin ya da dünya ülkelerinin ekonomilerine zarar verecek uygulamaların ortaya çıkması uluslararası bir işbirliğini gerektiriyor. OECD buna dikkati çekmek için bu forumu düzenledi. Kritik madenlerin sahibi olan ülkeler ki Türkiye de onlardan birisi, milli menfaatlerini korumalı. Ama özellikle bu ham madde zengini az gelişmiş ülkeler artık geçmişteki doğal maden ve ham madde zenginliklerinin kendilerine refah getirmediği bir dönemi yeniden yaşamasınlar. Onlar da madenleri işleyerek özellikle ekonomilerini katma değerle geliştirsinler."